Về việc bảo quản ký hoạ
Trong những năm kháng chiến, nhiệm vụ bảo quản các bức ký họa chiến trường không chỉ là một thách thức mà còn là một cuộc chiến đầy trí tuệ và kiên cường của các họa sĩ. Như bà Mã Thanh Cao đã mô tả trong sách “Ký Họa Miền Nam”, các họa sĩ thời chiến đã phải đối mặt với điều kiện vô cùng khó khăn, làm cho việc gìn giữ những bản vẽ của họ không chỉ là một công việc mà còn là một cuộc chiến giữa sự sống và cái chết.
Trong những năm kháng chiến, nhiệm vụ bảo quản các bức ký họa chiến trường không chỉ là một thách thức mà còn là một cuộc chiến đầy trí tuệ và kiên cường của các họa sĩ. Như bà Mã Thanh Cao đã mô tả trong sách “Ký Họa Miền Nam”, các họa sĩ thời chiến đã phải đối mặt với điều kiện vô cùng khó khăn, làm cho việc gìn giữ những bản vẽ của họ không chỉ là một công việc mà còn là một cuộc chiến giữa sự sống và cái chết.
Thực tế cho thấy, những bức ký hoạ còn tồn tại đến ngày nay chỉ là một phần nhỏ so với tổng số tác phẩm mà các nghệ sĩ đã sáng tạo ra trong những năm khó khăn ấy. Không ít bức tranh đã bị thất lạc hoặc mất vĩnh viễn khi các họa sĩ hy sinh. Những bản ký họa này, những hình ảnh sinh động về một thời kỳ giao tranh ác liệt, luôn bị đe dọa bị tiêu diệt bởi bom đạn, bị lấy cắp bởi kẻ địch, hoặc bị hủy hoại bởi những thực tế khắc nghiệt của môi trường rừng núi.
Bà Cao giải thích, “Trong điều kiện thời chiến thì công việc gìn giữ, bảo quản tác phẩm là một việc vô cùng quan trọng nhưng cũng rất khó khăn.” Các hoặc sĩ đã phải sử dụng những phương pháp thông minh để bảo vệ những tác phẩm quý giá này; họ chôn giấu chúng trong những địa điểm an toàn kể cả ụ mối, ngụy trang hoặc mang theo bên mình, gói trong những lớp bảo vệ…Có lần, sau khi xe tăng địch đã càn qua, các họa sĩ phải trở lại hầm, nơi họ đã chọn cất giữ các bức ký hoạ ở bên dưới, và tìm lại những bức ký hoạ mà họ đã giấu trong các ống pháo sáng thì đau lòng chứng kiến thi thể những đồng đội trộn lẫn trong đó.
Họa sĩ Huỳnh Phương Đông còn kể về một cách giấu ký họa một cách khác thường một cách thật bất ngờ: “Ký họa dấu dưới hầm cũng không mất vì ở cửa hầm các chú chôn những hũ nước mắm. Khi tụi Mỹ nó phá hầm thì trước tiên gặp các hũ mắm, bể ra hôi lắm, mà tụi nó thì rất sợ mùi đó. Vì thế mà sau những trận càn, các chú lại ra ụ mối hoặc xuống hầm đào lấy lại các kế họa” (theo Ký họa Miền Nam, MTC).
Mỗi bản ký họa còn sót lại ngày nay không chỉ kể một câu chuyện về ý nghĩa lịch sử sâu sắc mà còn về chiều sâu tình cảm, phản ánh tinh thần bất khuất của những nghệ sĩ -chiến sĩ quên mình ghi lại hiện thực của họ giữa cuộc chiến tranh. Chúng tôi, những người của thế hệ hiện tại, rất trân trọng cơ hội được chiêm ngưỡng và học hỏi từ những hình ảnh lịch sử này.
Triển lãm “Mùa Xuân Bất Diệt” của cố họa sĩ Lê Lam, trưng bày hơn 200 tác phẩm trong suốt cuộc đời sáng tác của ông, đặc biệt là các bức ký họa chiến trường nơi ông đã chiến đấu và công hiến quên mình trong 9 năm, đang diễn ra tại bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam từ ngày 14 đến 20 tháng 3 năm 2025.
Kính mời quý vị tham dự và chiêm ngưỡng.
Những bức ký hoạ chiến trường miền nam
(Trích "Ký hoạ Miền Nam", MTC)
Những bức ký hoạ chiến trường miền nam
(Trích "Ký hoạ Miền Nam", MTC)
Cố hoạ sĩ Lê Lam phát biểu trong buổi khai mạc triển lãm cá nhân năm 2015 do bà Mã Thanh Cao đứng ra tổ chức.
Bà Mã Thanh Cao, nguyên GĐ Bảo Tàng Mỹ Thuật TP. HCM, cố hoạ sĩ Lê Lam và gia đình chuẩn bị cho triển lãm năm 2015.
Preserving the battlefield sketches
During the years of resistance, preserving battlefield sketches was not just a challenge but also a battle of intellect and resilience for the artists. As described by Mã Thanh Cao in her book “Ký Họa Miền Nam” (Sketches of the South), wartime artists faced extremely difficult conditions, making the preservation of their drawings not just a task but a battle for survival.
In reality, the sketches that still exist today are only a small portion compared to the total number of works that artists created during those challenging years. Many paintings were lost or permanently destroyed when the artists were killed. These sketches, vibrant images of a fierce period of conflict, were always at risk of being destroyed by bombs, stolen by the enemy, or ruined by the harsh realities of the jungle environment.
Ms. Cao explains, “In wartime conditions, the work of preserving and conserving artworks is extremely important but also very difficult.” Artists had to use smart methods to protect these valuable works; they hid them in safe places, camouflaged them or carried them, wrapped in protective layers… There was a time when, after enemy tanks had passed, the artists had to return to the bunker where they had stored the sketches below, and painfully search among the bodies of their fallen comrades to retrieve the sketches hidden in flare tubes.
Artist Huỳnh Phương Đông also recounts an unusual way of hiding sketches that was quite unexpected: “The sketches hidden in the bunker were not lost because at the entrance to the bunker, the artists buried jars of fish sauce. When the Americans broke into the bunker, they first encountered these jars of fish sauce, which burst and emitted a strong smell, which they were very afraid of. Therefore, after the raids, the artists would either go to termite mounds or down to the bunker to dig up the sketches” (as per Ký Họa Miền Nam, MTC).
Each remaining sketch today not only tells a story of deep historical significance but also of emotional depth, reflecting the indomitable spirit of those artists-soldiers who dared to record their reality amidst the war. We, the people of the current generation, greatly appreciate the opportunity to view and learn from these historical images.
The “Everlasting Spring” exhibition of the late artist Lê Lam, displaying over 200 works throughout his career, especially the battlefield sketches where he fought and selflessly contributed for 9 years, is currently taking place at the Vietnam Fine Arts Museum from March 14 to March 20, 2025.
We cordially invite you to attend and enjoy the exhibition.